Digitale inclusie staat vandaag op de agenda van heel wat lokale actoren. Van OCMW’s, over onderwijsinstellingen, tot welzijnsorganisaties. Elk van die partners kijkt vanuit een eigen expertise naar het thema, maar zonder samenwerking blijven inspanningen versnipperd. Een bepalend element in de digitale inclusiewerking van lokale besturen is dan ook hun ecosysteem van partners. Zo kunnen lokale besturen garanderen dat acties van lange duur en kwalitatief van aard zijn. Ieders expertise vormt dan een stukje van de puzzel. Van inzicht in het bereiken en betrekken van bepaalde doelgroepen, tot hoe de inhoudelijke uitwerking van uitleensystemen en cursussen best vormgegeven kan worden.

De bib speelt hier een waardevolle rol als stabiele en verbindende overlegpartner. Dankzij hun laagdrempelige, zichtbare en toegankelijke werking zien bibs dagelijks waar het digitaal knelt. Bij jongeren die worstelen met online veiligheid, bij anderstalige nieuwkomers die hun weg zoeken in e-diensten, of bij ouderen die de drempel naar Itsme gebruiken nog niet durven nemen. Die praktijkkennis maakt de bib tot een waardevolle gesprekspartner.

De bib is een digitale plek, niet enkel voor de bezoekers, maar vooral ook voor de mensen die er werken. Niet alleen kent hun werk een stevige digitale component met het digitale bibliotheeksysteem, een openpluswerking en verschillende digitale bibcollecties. Ook de vragen waarmee bezoekers hen aanspreken zijn steeds vaker digitale hulpvragen. Bezoekers van alle leeftijden vinden de bibmedewerkers als eerste aanspreekpunt wanneer ze op een digitale muur botsen.

De bib erkent dat en groeit in haar rol als digicoach, ook voor het eigen team. Bibliotheken investeren in:

💻 interne leertrajecten rond digitale tools (zoals e-bookplatformen, betaalapps, scanners, e-mailtools)
📚 heldere stappenplannen voor veelgestelde vragen van bezoekers
🤝 intervisie of peer learning voor medewerkers en vrijwilligers
🧑‍🏫 opleiding rond eenvoudige en inclusieve communicatie over digitale thema’s

Medewerkers leren niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de ander: een goed voorbereid team geeft bezoekers met digitale vragen meer vertrouwen. Zeker in een sector waar dienstverlening laagdrempelig en mensgericht is, zijn digitale vaardigheden gekoppeld aan relationele vaardigheden.

De weg naar digitale vaardigheden is voor veel mensen geen rechte lijn, maar een kronkelend pad vol vragen, twijfels en tussenstappen. Wie aan de slag wil met online bankieren, e-overheidsdiensten, sociale media of apps weet vaak niet wáár te beginnen, laat staan wáár te leren. En net daar speelt de bib een unieke rol: als vertrouwde toegangspoort tot het regionale opleidingslandschap.

De bib vangt elke dag vragen op die verder gaan dan “hoe werkt dit?”
🧩 “Ik wil foto’s leren bewerken.”
🧩 “Hoe leer ik werken met Mijn Burgerprofiel?”
🧩 “Bestaat er een cursus om met mijn smartphone te leren werken?”

Als medewerkers zo’n signalen van leernoden herkennen, kunnen ze mee op zoek gaan naar een passend antwoord. Een bib hoeft zelf gelukkig geen compleet vormingsaanbod uit te werken, heel wat lokale en regionale partners hebben immers al een waardevol aanbod uitgebouwd. Denk aan Digibanken, diverse vormingsorganisaties, VDAB, … Dit maakt van de bib een neutraal en laagdrempelige schakelpunt: bezoekers hoeven niet zelf het hele landschap te kennen, de bib helpt hen oriënteren.

De bib helpt bruggen bouwen tussen hulpvraag en leerkans. Medewerkers signaleren wat bezoekers nodig hebben, en brengen hen op het spoor van een aanbod dat haalbaar, betaalbaar en dichtbij is.

Digitale technologie is overal. We gebruiken ze om te betalen, te reserveren, informatie op te zoeken of boeken te lenen. Maar lang niet iedereen is vertrouwd met de toepassingen die voor anderen vanzelfsprekend lijken. Net daarom is het zo waardevol dat je in de bib veilig en zonder druk kunt kennismaken met digitale technologie, op jouw tempo, met een gerust hart. Want de drempel om zelf toestellen te gebruiken is niet enkel technisch, maar ook psychologisch. Zeker wie al eens faalde of zich uitgesloten voelde, durft minder snel opnieuw te proberen.

Heel wat toepassingen zijn intussen gemeengoed in de bib: je zoekt vanuit je luie zetel online een boek op, gebruikt een zelfscanbalie om het uit te lenen, en betaalt contactloos voor een reservering. Klinkt bekend? Dat is niet toevallig. Het sluit naadloos aan bij de manier waarop we vandaag bestellen in een webshop of zelfs hoe je incheckt in plekken als een gemeente- of ziekenhuis. Maar met één groot verschil: de bib is een veilige oefenplek. Je mag hier fouten maken, opnieuw proberen en hulp vragen.

Deze rol is trouwens sterk verbonden met de pijler ‘toegang’. Want net omdat je heel veel digitale toestellen vindt in de bib, is het ook een plek die zich er toe leent om met deze toestellen vertrouwd te raken. De bib neemt vrees weg met een breed en intuïtief aanbod:

📱 tablets en computers om zelfstandig te oefenen
📖 digitale prentenboeken en e-readers om digitaal lezen toegankelijk te maken
🖥️ interactieve tafels en touchscreens voor groepsontdekking of speelse toepassingen
🔄 technologie die je tegenkomt in het dagelijks leven, maar in een veilige, vertrouwde context

Waarom dan deze rol nog eens apart benoemen? Omdat we een van de belangrijkste kenmerken van de bib in de verf willen zetten: er is altijd iemand nabij om mee te denken, uit te leggen of gerust te stellen als het even misloopt. De bib is geen leslokaal, maar een plek waar digitale technologie tastbaar wordt, uitnodigt tot ontdekken en actief bouwt aan competenties.

Wat als je smartphone vraagt om een update, je een QR-code moet scannen in een restaurant of je een app moet gebruiken om toegang te krijgen tot een overheidsdienst… maar je weet niet goed hoe? Voor wie niet dagelijks met technologie bezig is, kunnen kleine handelingen plots grote obstakels worden. Vaak zijn die niet zo ernstig dat je meteen de stap naar een vorming of opleiding zet, maar wel net vervelend genoeg om je hulpeloos te voelen.

Net op die momenten bewijst de bib haar waarde. Als wegwijzer biedt ze geen kant-en-klare antwoorden voor alles, maar ze zorgt er wél voor dat je verder kunt. Bibliotheekmedewerkers nemen de tijd om uitleg te geven, of verwijzen door naar een vertrouwde organisatie, een vorming of allerhande bronnen waar je meer informatie kunt vinden. Van hulp bij het verbinden met wifi tot het scannen van QR-codes, het activeren van Itsme, of het herkennen van veilige websites, in de bib zijn vragen welkom.

Voor heel wat burgers – zeker ouderen, nieuwkomers, alleenstaanden of mensen met beperkte digitale ervaring – is die doorverwijzing naar hulp op maat cruciaal. Ze verlaagt de drempel om zo meer zelfstandig aan de slag te kunnen. Dat hier nog werk aan de winkel is, toont de Barometer Digitale Inclusie (2024) aan. Het onderzoek brengt verschillende kwetsbaarheden in verband met het gebruik van essentiële digitale diensten en toont zo aan dat er nog een groot niet-gebruik is bij verschillende groepen zoals personen met een diploma lager secundair onderwijs, personen met zwakke digitale vaardigheden en personen met een laag inkomen. Om deze personen te ondersteunen kunnen ‘derde hulppartijen om toegang te krijgen tot digitale diensten een belangrijke troef zijn. Zeker in een omgeving waar digitalisering van diensten de regel wordt en de aanwezigheid van fysieke tussenpersonen schaarser wordt.’

Bibliotheken worden steeds digitaler. Zelfuitleenbalies, digitale krantenplatformen, e-boekenapps en online verlengen zijn vandaag vaak de norm. Alleen: niet elke bezoeker vindt hierin moeiteloos zijn weg. Wat voor de ene vanzelfsprekend lijkt, is voor de ander een hindernis. Digitale bibliotheekdiensten moeten het gebruiksgemak vergroten, niet de complexiteit.

Click, call, connect? Dat is vanzelfsprekend in de bib. Zo sluit de bib perfect aan met de voorkeur die leeft voor een hybride dienstverlening waarbij persoonlijke offline dienstverlening hand in hand gaat met het gemak van de continue online variant. Vertrouwde plekken en personen blijken onmisbaar in de ‘online wildernis’ (Digimeter, 2024).

Wie struikelt over kleine praktische drempels, zoals inloggen, registreren of een app instellen kan op hulp rekenen. Bibmedewerkers staan klaar om elk lid bij te staan bij het gebruik van digitale bibliotheekdiensten. Medewerkers nemen de tijd om bezoekers persoonlijk op weg te zetten bij het gebruik van hun bibprofiel, de digitale catalogus, of digitale collecties als e-boeken of filmstreaming. Naast stap-voor-stap handleidingen die beschikbaar zijn, zijn ook de medewerkers continu aanspreekbaar om gebruikers verder te helpen of worden er zelfs workshops ingericht. 

Informatie en dienstverlening volgen steeds vaker een digitaal pad. Dat hoeft geen probleem te zijn, heel wat mensen verkiezen zelfs een hybride dienstverlening waarbij een digitale omgeving en een fysiek bereikbare plek elkaar aanvullen. Waar het schoentje knelt is de gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid van de digitale wereld. Zo wordt de digitale overheidsdienstverlening slechts door 31% als duidelijk en toegankelijk gekenmerkt (Digimeter, 2024). Moeilijk te gebruiken digitale interfaces, complexe taal en onlineprocedures dragen daar toe bij (Barometer digitale inclusie, 2024). Zo wordt de drempel tot essentiële dienstverlening al snel hoog. 

De bib zet lokaal de toon door als inclusieve plek sterk in te zetten op duidelijke taal, gebruiksvriendelijke interfaces en altijd een persoonlijk aanspreekpunt dichtbij.

Bijna alle Vlamingen hebben toegang tot minstens één slim toestel en een vorm van connectiviteit, maar is de digitale kloof daarmee ook gedicht? Nee, zo blijkt uit de Digimeterstudie (2024). Nog steeds heeft 8% van de Vlamingen thuis geen toegang tot de computer. 17% leeft in een huishouden waar slechts één werkende computer of tablet aanwezig is en 18% van de Vlamingen geeft aan dat er onvoldoende schermen in huis zijn om alle gezinsleden te bedienen. 

Hetzelfde verhaal zien we op vlak van connectiviteit. Hoewel 97% van de Vlamingen minstens wekelijks gebruikmaakt van het internet, geeft ook bijna 1 op 5 Vlamingen aan financieel niet in de mogelijkheid te zijn om beter vast of mobiel internet te betalen, terwijl ze dat wel nodig achten. Ongeveer 1 op 5 Vlamingen heeft omwille van financiële drempels nog steeds een tekort aan toegang tot schermen en internet. En dan zijn er ook nog de toegenomen kosten in de ‘slipstream van de appificatie’. Zo betaalde 22% van de Vlamingen voor digitaal nieuws en betaalde 55% voor het gebruik van een streamingplatform. En ook wat generatieve artificiële intelligentie betreft, lonken betalende formules (Digimeter, 2024).

Geen wonder dus dat 5% van de Vlamingen minstens wekelijks op zoek gaat naar plekken met (gratis) connectiviteit. Bij de 18- tot 24-jarigen én de 25- tot 34-jarigen gaat het zelfs om 10% (Digimeter, 2024). De bib, dat is zo’n plek waar toegang tot zowel toestellen als het internet vlot en zonder vragen mogelijk is. Als laagdrempelige openbare ruimte wordt de bib vlot gevonden om online te gaan. Of het nu is om een werkstuk voor school te maken, of mypension te raadplegen, iedereen kan er terecht. Zeker om de digitale collecties van de bib te raadplegen (zoals het krantenarchief of digitale prentenboeken) worden de computers gretig gebruikt. Maar evenzeer om informatie te zoeken, de digitale diensten van de stad of gemeente te raadplegen en voor studie of werkgerelateerde zaken (Publieksonderzoek OB, 2022).

Het gebruiken van de computer op een gemeenschappelijke plek schept bovendien vertrouwen voor wie nog minder vlot navigeren kan in de digitale wereld. Ben je de weg even kwijt? Er is altijd wel iemand in de buurt die je met alle plezier verder helpt.

De kers op de taart? Dat burgers ook kunnen printen en scannen in de bib natuurlijk. Lang niet iedereen heeft immers een printer in huis. Het gebruik ervan in de bib blijft al jarenlang stabiel (Publieksonderzoek OB, 2022). Als je niet in een stedelijke omgeving woont, is er immers vaak geen copycenter in de buurt om je snel uit de nood te helpen. De bib, die is er wel altijd en overal. Tegen een democratische vergoeding kunnen de bezoekers er het nodige printen.