In sommige gemeenten groeit de bib uit tot de motor van digitale inclusie. Niet alleen als helpende hand, maar als ambitieuze voortrekker. Ze werkt aan een lokaal actieplan, stimuleert beleidsontwikkeling, coördineert het overleg, en engageert partners rond een gezamenlijk verhaal.

Zo ontstaan er e-inclusienetwerken, thematische werkgroepen en initiatieven zoals een lokaal charter digitale inclusie. De bib neemt die voortrekkersrol op omdat ze wéét waar de noden liggen, én omdat ze over het netwerk, de mensen en de ervaring beschikt om zaken in beweging te brengen.

Geen vanzelfsprekende rol, maar de bib is ideaal geplaatst om dit lokaal leiderschap en coördinatie op te nemen die nodig zijn om digitale uitsluiting echt aan te pakken. Vandaag al worden heel wat bibs trouwens in die rol erkend. De dienst cultuur, vrije tijd, bibliotheek blijkt immers een van de voornaamste trekkers van digitale inclusie in de gemeente (Iedereen Digitaal, 2025).

Een e-inclusiebeleid is pas effectief als het landt in herkenbare plekken in de gemeente. En net daar komt de bib in beeld als concrete uitvoerder van lokaal digitaal beleid. Ze geeft letterlijk ruimte aan digipunten, info-avonden of workshops, én biedt inhoudelijke ondersteuning via haar medewerkers.

In sommige gemeenten is er nog geen gestructureerd overleg rond digitale inclusie, ondanks de groeiende noden bij inwoners. In die context nemen bibs steeds vaker zélf het initiatief: ze brengen lokale spelers rond de tafel, verkennen gezamenlijke doelen en zetten het thema op de agenda van bestuur en welzijn.

Die rol van initiator vloeit logisch voort uit hun verbindende positie in het middenveld: bibs hebben voeling met het publiek, kennen lokale organisaties en beschikken over inhoudelijke én organisatorische kracht. Vaak vormt een eenvoudige aanleiding, zoals een terugkerende digitale vraag, het startpunt voor een breder gesprek.

Bibliotheekmedewerkers horen het bijna dagelijks: “Ik snap niet hoe ik die afspraak moet maken.” Of: “Mijn formulier wordt telkens geweigerd.” Veel digitale overheidsdiensten veronderstellen een vlot gebruik van technologie, maar zijn voor heel wat burgers complex en frustrerend. Bibs worden zo ongewild een opvangplek voor digitale hinder.

Precies daarom zijn bibs ook belangrijke signaalgevers. Vanuit hun unieke positie, zichtbaar, neutraal en laagdrempelig, detecteren ze structurele drempels in digitale processen. Denk aan onduidelijke taal in formulieren, verplichte loginmethodes die niet werken voor iedereen, of overheidsplatformen die zich slecht lenen tot mobiel gebruik. Vandaag ligt de tevredenheid over de digitale diensten van de lokale overheden op 67% (Gemeente- en stadsmonitor, 2024). Om die tevredenheid verder te doen toenemen, is luisteren naar de burgers essentieel. Juist omdat bibs hun signalen rechtstreeks opvangen, kunnen ze beleidsmakers gericht informeren.

Digitale groei stopt nooit. Zelfs wie handig is met technologie, wil soms nieuwe tools ontdekken, creatieve toepassingen uitproberen of netwerken met gelijkgestemden. De Digimeter (2024) classificeert bijna 1 op 5 Vlamingen als “passionele minnaars” van technologie: digitaal vaardig én nieuwsgierig, maar nog op zoek naar inspiratie en verdieping.

Voor die groep is de bib een broedplaats voor digitale creativiteit. Denk aan makerspaces met toegang tot 3D-printers of montageapparatuur, leerkringen rond artificiële intelligentie, introducties tot programmeertalen of experimenteeravonden met open-source tools. Ook opleidingen via externe partners kunnen helpen om digitale skills te blijven verfijnen en zo een digitale expert te worden.

Ook in de doelen van de European Digital Decade is er trouwens aandacht voor gevorderde digitale vaardigheden. Met als ambitie dat minstens 20% van de bevolking over geavanceerde ICT-vaardigheden moet beschikken. In België wordt dit doel nog niet bereikt, de EU raadt ons land dan ook aan om extra actie te ondernemen en zeker vrouwen te stimuleren om hun digitale vaardigheden verder aan te scherpen (Europese Commissie, 2025).

Eens je geproefd hebt van digitale mogelijkheden, prikkelt het vaak om door te groeien. Zelfstandig werken met digitale documenten, snel online communiceren, in een wip online formulieren invullen of vlot e-diensten gebruiken, … de digitale wereld ligt aan je voeten. De weg van kennismaking naar zelfstandig navigeren is niet altijd makkelijk om te bewandelen. De monitoring van de digitale vaardigheden onder de Vlaamse bevolking (Statbel, 2023) toont dat hier nog groeimarge is. Zeker wat digitale content creëren betreft is er nog een weg af te leggen. Dit gaat over een brede range aan vaardigheden van werken met tekstverwerkende software, over foto’s bewerken, tot code schrijven. Een andere indicatie is bovendien de grote groep mensen (28%) die hulp moet vragen aan derden om online administratieve handelingen te verrichten (Barometer digitale inclusie, 2024). Wat aangeeft dat de zelfredzaamheid in de digitale wereld nog versterkt kan worden.

De bib speelt daarop in door ruimte te bieden aan wie zijn digitale vaardigheden wil verdiepen. Denk aan infosessies over privacy, oefenen met e-mail of online bankieren, of workshops over smartphonefotografie, Canva of bestanden opslaan in de cloud. In de bib is er ruimte om vragen te stellen, te oefenen en beter te worden, samen met anderen die net zoals jij willen bijleren.

Wie net begint met digitale technologie, heeft vaak nood aan oefenen in een vertrouwde omgeving. Zeker wanneer het gaat om het hanteren van nieuwe apparaten zoals tablets, smartphones of e-readers. Nieuwe zaken proberen gaat gepaard met heel wat onzekerheid. 

Daarom organiseert de bib demo’s, proefmomenten of laagdrempelige workshops. Geen formele lessen, maar begeleide verkenningen waarin deelnemers spelenderwijs kennismaken met digitale toepassingen. Van leren swipen tot oefenen met de camera van je smartphone of het installeren van een app. Voor wie de absolute basis onder de knie heeft, vormt dit een logische vervolgstap.

Met de doelstellingen voor de European Digital Decade in het achterhoofd blijft bouwen aan een sterke digitale basisgeletterdheid essentieel. Tegen 2030 zou minstens 80% van de populatie over basis digitale vaardigheden moeten beschikken. Daarbij kijkt de EU naar vaardigheden op vlak van datageletterdheid, communicatie, contentcreatie, probleemoplossing en veiligheid. Voorlopig blijkt slechts 61% van de Vlamingen over deze digitale basisvaardigheden te beschikken (Statbel, 2023). Hier is dus nog een weg af te leggen waar bibliotheken perfect op in kunnen spelen.

Digitale basisvaardigheden zijn vandaag een voorwaarde om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Maar lang niet iedereen kan zomaar aan de slag. Volgens de Barometer Digitale Inclusie 2024 heeft 35% van de Vlamingen onvoldoende basisvaardigheden om zelfstandig digitale toepassingen te gebruiken. Voor mensen in een kwetsbare positie, zoals ouderen, laagopgeleiden of inburgeraars ligt dat aandeel nog hoger. Dit resulteert in zeer reële problemen. Zoals personen in een inburgeringstraject die moeite ervaren om een uitkering aan te vragen (31%), of verzekeringen en nutsdiensten uit te zoeken of werk te zoeken (21%) (Digimeter Inburgering, 2024).

Veel mensen willen wel bijleren, maar vinden geen plek die aansluit bij hun tempo, voorkennis of thuissituatie. De bib is zo’n plek. In samenwerking met lokale partners zoals CVO’s, Ligo-centra en OCMW’s vormt de bib een toegankelijke leeromgeving, waar burgers hun eerste digitale stappen zetten. In kleine groepjes, met rustige uitleg en zonder prestatieverwachting. Hier leren ze de absolute basis: hoe je een smartphone of laptop aanzet, hoe je een muis of touchpad gebruikt of wat een app nu precies is.

In een digitale samenleving is het niet genoeg om toegang te hebben tot technologie, je moet er ook kritisch en bewust mee kunnen omgaan. Fake news, phishing, online manipulatie en privacy-inbreuken zijn alomtegenwoordig. 69% van de Vlamingen twijfelt wel eens of een digitaal bericht wel betrouwbaar is. En ongeveer 30% ondervond (een poging tot) financiële fraude en misbruik (Digimeter, 2024). Zeker met de opkomst van artificiële intelligentie is aandacht voor mediawijsheid geen overbodige luxe. Zowel in het herkennen van door AI gegenereerde content, als een kritisch gebruik van AI-tools. Daar is nog veel groeimarge: het gebruiken van verschillende prompts of het controleren van een AI-resultaat op juistheid via andere bronnen zijn nog niet stevig ingeburgerd (Digimeter, 2024).

Je vaardigheden én intuïtie scherp houden, is allerminst een eenvoudige opdracht. En hoewel het besef groeit, blijft de behoefte aan begeleiding groot. De bib speelt een cruciale rol als mediawijze gids. Niet via moraliserende boodschappen, maar door informatie toegankelijk, helder en bespreekbaar te maken. Denk aan:

📚 Boekentips over desinformatie en privacy
🧭 Georganiseerde lezingen en workshops rond online veiligheid
🔗 Selecties van betrouwbare websites en oefenplatformen
👥 Gespreksmomenten of educatieve tentoonstellingen

De mediawijze bib vertrekt vanuit vertrouwen en biedt een kader waarin vragen gesteld mogen worden. Ze sluit perfect aan bij andere rollen die de bib opneemt als plek om digitale technologie te ontdekken en erover bij te leren.

Digihulp valt of staat met de mensen die ze geven. Medewerkers, vrijwilligers en partners die mensen ondersteunen bij digitale vragen doen dat met veel inzet, maar ook met uiteenlopende achtergronden, vaardigheden en ervaringen. Net daarom is het zo belangrijk dat ook digihelpers kunnen bijleren, oefenen en overleggen. Niet enkel om hun technische kennis bij te schaven, maar ook om op een goede manier in interactie te treden met de hulpvrager, met empathie, geduld en uitleg op maat.

De bib is bij uitstek geschikt als leeromgeving voor digihelpers. Want alleen als digihelpers zich ondersteund voelen, kunnen ze hun rol volhouden én erin groeien.

Bibliotheken zetten bijvoorbeeld in op:
🎓 train-de-trainer-sessies, rond lesgeven aan beginners of uitleg geven in eenvoudige taal
🤝 intervisies voor vrijwilligers, om ervaringen te delen
📚 materialenbanken met heldere stappenplannen en oefenfiches
👂 coaching en feedback vanuit de praktijk

Zo wordt de bib een plek waar zowel personen die hulp vragen als personen die hulp bieden kennis en vaardigheden bijleren die van onschatbare waarde zijn.