Katja Grammens: “Van Cricut tot microbit: technologie ontleen je in de bib”
In de bib kun je digitale toestellen uitproberen zonder ze meteen aan te kopen. Een creatief praktijkvoorbeeld? De maakbib in Sint-Pieters-Leeuw, waar je kleine digitale toestellen zoals een Cricut-snijplotter kunt leren gebruiken en daarna kunt uitlenen. We spreken af met bibliothecaris Katja Grammens om het te hebben over de kracht van laagdrempelige uitleen, experiment en levenslang leren.
Kun je ons wat meer vertellen over jullie maakbib?
Katja: “Voor mij was een maakbib al lang een droom. Bij de voorbereidingen van onze verhuis drie jaar geleden zag ik mijn kans: dit was het ideale moment om een maakbib op te starten. Ik wilde een plek creëren waar mensen op een laagdrempelige manier nieuwe technologieën kunnen ontdekken, iets kunnen leren én meteen zelf aan de slag kunnen gaan. We zijn gestart met enkele creatieve toestellen zoals de Cricut snijplotter. Daarmee kun je zelf stickers uitsnijden of ontwerpen maken voor t-shirts en totebags. Na een workshop kun je het toestel ook lenen. Net zoals je een boek zou ontlenen. Zo verlaag je de drempel om te experimenteren, zonder dat mensen meteen moeten investeren.”
“Met onze maakbib willen we mensen laten proeven van technologie. Je hoeft niet technisch onderlegd te zijn om iets nieuws te leren. Als bib willen we verrassen, inspireren en drempels verlagen. Dat is onze kracht.”
“We focussen ons vooral op volwassenen: de werkende mens die nieuwsgierig is maar nergens terechtkan voor een korte, concrete kennismaking met digitale toestellen. Het idee is simpel: waar kun je anders op een paar uur tijd kennismaken met technologie zoals een 3D-printer of een digitale borduurmachine?”
“Voor mij was een maakbib al lang een droom. Mensen op een laagdrempelige manier laten proeven van technologie – dat is een van de ambities die ik als bibliothecaris wil realiseren.”
Wat is de impact van deze aanpak?
“De reacties zijn heel positief. Onze toestellen zijn constant uitgeleend en de workshops zijn bijna altijd volzet. Er is duidelijk nood aan laagdrempelige, hands-on kennismaking met technologie. We merken ook dat het uitleenconcept goed werkt: mensen reserveren de toestellen zoals een boek en gebruiken ze thuis.”
“Andere gemeentelijke diensten zoals sport of welzijn lenen onze toestellen ook uit na een korte opleiding. Ook scholen zijn enthousiast: leerkrachten komen hier ontwerpen maken voor hun klassen of lenen onze Spark-koffers. Dat zijn educatieve pakketten die speciaal ontworpen zijn om leerlingen op een toegankelijke en speelse manier te leren programmeren.”
Wat is er nodig om dit als bib te realiseren?
“We zijn gestart met zo’n 10.000 euro, volledig gefinancierd door onze gemeente. Hiermee schaften we een snijplotter aan, een lasercutter en een 3D-printer. Maar eigenlijk heb je gigantisch budget nodig. Je kunt starten met een snijplotter. Dat kost zo’n 400 euro, maar het effect is enorm: mensen zijn nieuwsgierig, gaan ermee aan de slag en vertellen het voort. Je hoeft dus niet te wachten tot je een groot budget of volledig uitgeruste maakruimte hebt. Start klein, maar denk groot – de impact groeit vanzelf als je er energie in steekt.”
“Belangrijker is iemand die zich hier met hart en ziel op smijt. Iemand die minstens halftijds beschikbaar is om de werking te coördineren en mensen op weg te helpen. De collega’s hadden een computernerd verwacht, maar het draait veel meer om enthousiasme dan om technische kennis. Onze collega Kathleen is helemaal van nul begonnen en kende geen enkel toestel. Wat wél werkte? Haar nieuwsgierigheid, creativiteit en de wil om erin te duiken. Dát is het profiel dat je nodig hebt: iemand die energie haalt uit ontdekken, proberen, uitleggen en inspireren. De techniek leer je onderweg wel.”
Hoe overtuig je het lokaal bestuur om zo’n werking te ondersteunen?
“Door goed voorbereid te zijn. Ik heb een nota opgesteld waarin ik de meerwaarde van de maakbib heb toegelicht: levenslang leren, technologische geletterdheid, communityvorming… Al die elementen maken het verhaal sterk.”
“Wat zeker hielp: we hadden al een enthousiaste schepen en een bestuur dat openstond voor innovatie. Toch moest ik het voorstel meerdere keren toelichten. Uiteindelijk heb ik één van onze bestaande functies kunnen opwaarderen zodat we een deskundige konden aanstellen. Dat was in tijden van besparingen geen evidentie, maar ik geloofde erin en dat heeft gewerkt.”
💡Tip van Katja
Start klein, maar denk groot. Met een beperkt budget en een paar goedgekozen toestellen kun je al een grote impact hebben.
Tot slot: wat is volgens jou de volgende stap naar meer digitale inclusie in de bib? “Voor ons is de volgende stap om dichter bij de mensen te komen – letterlijk. We willen naar de wijken aan de rand van Brussel trekken, zeker naar plekken waar de nood hoog is en mensen moeilijker toegang hebben tot digitale tools. Daar kunnen we samen met andere diensten zoals welzijn, jeugd of het Huis van het Kind kleine, laagdrempelige ontmoetingsplekken creëren waar technologie geen drempel vormt.”
“Toen we met de maakbib begonnen, had ik even de bezorgdheid: ‘zullen bezoekers dit nog wel als een bib zien?’ Maar al snel werd duidelijk dat het juist een versterking is. Iedereen voelt zich welkom. Mensen ontdekken nieuwe dingen en gaan met iets tastbaars naar huis. Het gaat niet ten koste van leesbevordering, integendeel: het trekt nieuwe mensen naar binnen. Voor mij is dat de bib van de toekomst.”
In vogelvlucht
-
Aantal inwoners: 36.000
-
Aantal VTE’s: 7
-
Context: rand van Brussel, multiculturele gemeente met nood aan laagdrempelige leerkansen voor volwassenen
-
Project: uitleen van digitale maaktoestellen
-
Aantal leners: 7.500
-
Doelgroep: volwassenen, leerkrachten, gemeentelijke diensten
-
Looptijd: sinds 2022, structureel verankerd
-
Bereik: toestellen permanent uitgeleend, workshops altijd volzet (wachtlijsten)
-
Partners: De Creatieve Stem
-
Budget: €10.000 opstartbudget + personeelsinzet via herverdeling